علم موسیقیایی , موسیقی و انواع موسیقی در ایران و جهان, موسیقی چیست و تعریف آن

[RB:Blog_Title]

موسیقی چیست ؟

 
موسیقی یا موزیک (به فرانسوی : musique) که در فارسی به آن خُنیا نیز گفته میشد، یکی از فعالیت‌های بشری است که بن مایه تشکیل‌دهنده آن، صدا و سکوت است. عناصر اصلی تشکیل‌دهنده موسیقی شامل نواک (تعیین‌کننده ملودی و هارمونی) و ریتم است.
 
 

ریشه واژهٔ خنیا و موسیقی از کجا گرفته شده است ؟

 
خُنیا از ریشه «خونیاک» زبان پارسی میانه و «هو نواک» اوستایی است که خود آن از دو بخش تشکیل شده آمده است :
«هو» به معنای نیک، زیبا، خوش (برای نمونه در واژهٔ «هومن» به معنای نیک‌اندیش)، و «نواک» به معنای نوا. در کل هونواک، خونیاک و خنیا به معنی «نوای خوش» است.
 
موسیقی را هنر بیان احساسات به وسیلهٔ آواها گفته‌اند که مهم‌ترین عوامل آن صدا و ریتم هستند و همچنین دانش ترکیب صداها به گونه‌ای که خوش‌آیند باشد و سبب انبساط و انقلاب روان گردد نیز نامیده می‌شود.
 
واژهٔ موسیقی از واژه‌ای یونانی و برگرفته از واژهٔ (Mousika) μουσική و مشتق از واژهٔ Μοῦσαι می‌باشد.
 
 

تعاریف گذشتگان از موسیقی :

 
پیشینیان موسیقی را چنین تعریف کرده‌اند: معرفت الحان و آنچه التیام الحان بدان بود و بدان کامل شود. ارسطو موسیقی را یکی از شاخه‌های ریاضی می‌دانسته و فیلسوفان اسلامی نیز این نظر را پذیرفته‌اند، همانند ابن سینا که در بخش ریاضی کتاب شفا از موسیقی نام برده‌است ولی از آنجا که همه ویژگی‌های موسیقی مانند : 
ریاضی مسلم و غیرقابل تغییر نیست، بلکه ذوق و قریحهٔ سازنده و نوازنده هم در آن دخالت تام دارد، آن را هنر نیز می‌دانند. در هر صورت موسیقی امروز دانش و هنری گسترده‌ است که دارای بخش‌های گوناگون و تخصّصی می‌باشد.
 
صدا در صورتی موسیقی نامیده می‌شود که بتواند پیوند میان اذهان ایجاد کند و مرزی از جنس انتزاع آن را محدود نکند.
 

نظر دانشمندان و فلاسفه درباره موسیقی :

افلاطون: موسیقی یک ناموس اخلاقی است که روح به جهانیان، و بال به تفکر و جهش به تصور، و ربایش به غم و شادی و حیات به همه چیز می‌بخشد.
ارسطو: موسیقی حکمتی است که نفوس بشر از اظهار آن در قالب الفاظ عاجز است بنابراین آن را در قالب اصوات ظاهر می‌سازد.
ابونصر فارابی: موسیقی علم شناسایی الحان است و شامل دو علم است؛ علم موسیقی عملی و علم موسیقی نظری.
ابوعلی سینا: موسیقی علمی است ریاضی که در آن از چگونگی نغمه‌ها از نظر ملایمت و سازگاری، و چگونگی زمان‌های بین نغمه‌ها بحث می‌شود.
افلاطون: موسیقی روح انسان را مناسب و هماهنگ می‌کند و استعداد پذیرش عدالت را در وی برمی‌انگیزد.
بتهوون: موسیقی مظهری است عالی‌تر از هر علم و فلسفه‌ای. موسیقی هنر زبان دل و روح بشر و عالی‌ترین تجلی قریحهٔ انسانی است.
بتهوون: آنجا که سخن از گفتن بازمی‌ماند موسیقی آغاز می‌شود.
لئوپددوفن: ریشه موسیقی به عهد کهن ارتباط دارد. در واقع همان روزی که انسان توانست برای نخستین بار خوشی‌ها ورنج‌های خود را با صدا نمایش دهد، مبدأ موسیقی به‌شمار می‌آید.
ابن خردادبه (به نقل از یحیی بن خالدبن برمک): موسیقی آن است که تو را شاد کند و برقصاند و بگریاند و اندوهگین کند و جز آن هر چه باشد رنج و بلاست.
ابن خردادبه: موسیقی ذهن را لطیف و خوی را ملایم و جان را شاد و قلب را دلیر و بخیل را بخشنده می‌کند، آفرین بر خردمندی که موسیقی را پدیدآورد.
هگل: آنچه موسیقی متعلق به خود می‌داند همان اعماق زندگانی درون شخص است موسیقی هنر خاص روح است و به‌طور مستقیم به روح خطاب می‌کند.
واگنر: من موسیقی را تنها وسیله لذت گوش به‌شمار نمی‌آورم بلکه آن را محرک قلب و مهیج احساسات می‌دانم. موسیقی عالی‌ترین هنرهاست. موسیقی متعلق به دل است و جایی که دل نیست موسیقی هم وجود ندارد.
نیچه: تمام پدیده‌ها در مقایسه با موسیقی تنها نمادند «زایش تراژدی»
نیچه: زندگی بدون موسیقی اشتباهی بزرگ بوده‌است
 
 

تقسیم‌بندی موسیقی :

 
موسیقی به روش‌های بسیاری تقسیم‌ بندی می‌شود.
 

1. موسیقی بر اساس دورهٔ هنری پیدایش :

 
1- موسیقی قرون وسطی
2- موسیقی رنسانس
3- موسیقی دوره باروک
4- موسیقی کلاسیک
5- موسیقی رومانتیک
6- موسیقی مدرن
7- موسیقی معاصر
 

2. موسیقی بر اساس ساختار آوا شناسی :

 
1- کوانتو تونیک (موسیقی دارای نت‌های جداگانه مشخص با فاصله موسیقیایی)
2- استریم تونیک (موسیقی بدون فواصل - موسیقی دارای نتهای پیوسته)
 

3. بر اساس ساختار گامها :

 
1_ گام کروماتیک
2_ گام دیاتونیک
 

4. موسیقی بر اساس تعداد نت‌ها در گام :

 
1- پنتاتونیک یا پنج صدایی (مانند موسیقی ژاپن)
2- مونوتونیک یا تک صدایی (مانند برخی سازهای تک‌نت همچون برخی شیپورهای نظامی یا سوت‌سوتک)
هگزاتونیک

 

5. از دیدگاه ضرباهنگ :

 
1- موسیقی بی‌ضرب - آن است که دارای وزنی آشکار نباشد که نمونهٔ آن برخی آوازهای موسیقی ایرانی هستند.
2- موسیقی آهنگین یا رِنگ (Rhythmic) به موسیقی‌هایی گفته می‌شود که دارای وزن باشد مانند آهنگ‌هایی که برای رقص ساخته شده باشد؛ پیش‌درآمد، مارش و غیره.
3- لارگو (خیلی آرام و آهسته)
4- آداجیو (آهسته)
5- پرستو (خیلی تند)
6- آلگرو (تند)
7- آندانته (معمولی)
8- آلگرتو
 

6. موسیقی از دیدگاه ناحیه پیدایش :

 
1- موسیقی بومی
2- موسیقی نواحی
3- موسیقی شرقی
4- موسیقی غربی
5- موسیقی ایرانی
6- موسیقی عربی
7- موسیقی فلامنکو
8- موسیقی کانتری
(و بسیاری نواحی دیگر)
 

7. موسیقی از دیدگاه خاستگاه معنایی-کلامی و جایگاه اجتماعی :

 
1- موسیقی مذهبی
2- موسیقی آیینی (به عنوان مثال موسیقی عرفانی یا موسیقی صوفی گری موسیقی عروسی یا عزا)
3- موسیقی بلوز
4- موسیقی پاپ
5- موسیقی راک
6- موسیقی کودک
7- نوحه خوانی
8- تواشیح

 

8. موسیقی از لحاظ اولویت کلام یا ساز :

 
1- موسیقی کلامی
2- موسیقی بی‌کلام
 

9. از دیدگاه کاربردی :

 
1- موسیقی درمانی مانند : موسیقی زار جنوب ایران یا موسیقی‌های مخصوص آرامش و مدیتیشن
2- موسیقی رقص
3- موسیقی فیلم
4- موسیقی نظامی (مارشه)

 

10. از لحاظ سازبندی (ارکستراسیون) و آوایی :

 
1- موسیقی تک سازی (Solo)
2- موسیقی سمفونیک
3- موسیقی اپرا
4- دو نوازی (دوئت)
5- سه نوازی (تریو)
6- چهارنوازی (کوارتت)
7- موسیقی تلفیقی (فیوژن)
8- موسیقی ضربی
9- موسیقی آرشه‌ای (مانند کوارتت زهی، گروه سازهای بادی)
10- موسیقی آوایی (وکال) - مانند آثار ارکستر آوازی تهران یا گروه کر کلسیا
 

11. بر پایه فرم موسیقی :

 
1- سونات
2- سمفونی
3- پرلود (پپش درآمد)
4- مینوئت
5- پیشنوا (اُورتور)
6- کنسرتو
7- لایتموتیف یا نغمه معرف (leitmotiv به معنی نغمهٔ راهبر یا شاخص)
 

12. بر اساس دستگاه یا مقام :

 
برای موسیقی سنتی ایرانی هفت 7 دستگاه به همراه پنج ۵ آواز برمی‌شمارند مانند: 
1- دستگاه ماهور، 2- دستگاه شور، 3- آواز بیات ترک. هر دستگاه می‌تواند تعدادی «گوشه» داشته باشد.
همچنین در موسیقی ایرانی ۱۲ مقام برشمرده‌اند مانند :
1- مقام راست، 2- زیر، 3- اصفهان، 4- حجاز.
 

13. تئوری موسیقی :

 
- نوشتار اصلی : تئوری موسیقی چیست ؟
نظریه‌ای دربارهٔ نگارش و ساختار و قواعد موسیقی است.
 
تئوری موسیقی از قرنهای گذشته ابداع شده و به تدریج کامل‌تر شده‌است. تئوری موسیقی شامل تحلیل نت (موسیقی)‌های ملودی و نیز بررسی آن‌ها از دیدگاه نگارش (نت نویسی)، شناخت گام‌های مینور و ماژور، آکورد شناسی، ریتم، هارمونی (هماهنگی عرضی نتها)، کنترپوان (هماهنگی طولی نتها) و … است. در تئوری موسیقی به بررسی پویایی و دینامیک موسیقی نیز می‌پردازند و آن بستگی به نرمی یا سختی صداها و نت‌ها دارد. می‌توان تئوری موسیقی را براساس روابط ریاضی نیز مطرح کرد. در این صورت از روش‌های ریاضی برای تحلیل موسیقی استفاده می‌شود.
 
 

منابع :

 
مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به موسیقی در ویکی‌گفتاورد موجود است.
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ موسیقی موجود است.
نفری، بهرام. اطلاعات جامع موسیقی.
معین، محمد. فرهنگ معین. انتشارات امیرکبیر.
خالقی، روح‌الله. نظری به موسیقی. چاپ چاپ هفتم. انتشارت محور. شابک ‎۹۶۴-۶۷۹۶-۲۷-۳.
مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا فارسی. «Music». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی،
بازبینی‌شده و ویرایش دقیق توسط فاز دوم موزیک
 


Date :
[Post_Title]